Sốt xuất huyết mùa mưa: dấu hiệu cảnh báo và cách chăm sóc an toàn

Mùa mưa làm nhiều vật dụng quanh nhà dễ đọng nước: lu, chậu, khay cây cảnh, chai lọ, lốp xe cũ hoặc máng thoát nước. Đây là môi trường thuận lợi để muỗi vằn sinh sản. Sốt xuất huyết là bệnh do virus dengue, lây truyền qua muỗi Aedes. Phần lớn trường hợp có thể nhẹ, nhưng một số người có thể chuyển nặng nhanh, nhất là khi sốt bắt đầu giảm.

Bài viết này giúp gia đình nhận biết các dấu hiệu cần lưu ý, chăm sóc người sốt đúng cách và tránh những sai lầm phổ biến khi nghi ngờ sốt xuất huyết.

Khi nào nên nghi đến sốt xuất huyết?

Sốt xuất huyết thường khó phân biệt với các bệnh sốt virus khác trong vài ngày đầu. Theo WHO, triệu chứng có thể xuất hiện sau 4-10 ngày kể từ khi bị muỗi nhiễm virus đốt, và thường kéo dài 2-7 ngày. Người bệnh có thể gặp:

• Sốt cao đột ngột
• Đau đầu, đau sau hốc mắt
• Đau mỏi cơ, đau khớp
• Buồn nôn hoặc nôn
• Phát ban
• Mệt mỏi, ăn uống kém

Nếu đang ở khu vực có nhiều ca sốt xuất huyết, hoặc trong nhà/khu phố có người vừa mắc, cần theo dõi sát hơn. Không nên chủ quan vì lúc hạ sốt không phải lúc nào cũng là đang khỏi bệnh.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau bụng nhiều hoặc bụng căng tức
• Nôn liên tục, không giữ được nước
• Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
• Mệt lả, li bì, vật vã, kích thích hoặc lẫn
• Tay chân lạnh, da tái, người yếu nhanh
• Khó thở hoặc thở nhanh
• Tiểu ít, khô miệng nhiều, dấu hiệu mất nước

WHO và CDC đều nhấn mạnh rằng dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện quanh giai đoạn sốt đang giảm. Vì vậy, nếu người bệnh hết sốt nhưng mệt hơn, đau bụng, nôn nhiều hoặc chảy máu, cần đi khám hoặc cấp cứu ngay, không nên tiếp tục theo dõi tại nhà.

Chăm sóc tại nhà: làm gì cho đúng?

Với trường hợp nhẹ và đã được nhân viên y tế hướng dẫn theo dõi tại nhà, gia đình có thể:

• Cho người bệnh nghỉ ngơi, tránh vận động mạnh.
• Uống nhiều nước: nước lọc, dung dịch bù nước điện giải, oresol pha đúng hướng dẫn, súp hoặc cháo loãng.
• Theo dõi nhiệt độ, lượng nước tiểu, mức độ tỉnh táo và dấu hiệu chảy máu.
• Nếu cần hạ sốt, chỉ dùng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. CDC khuyến nghị acetaminophen/paracetamol để kiểm soát sốt và đau, đồng thời tránh aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc kháng viêm NSAID khi nghi ngờ sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Không nên tự truyền dịch tại nhà, không tự tăng liều thuốc hạ sốt, không dùng nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamol vì có nguy cơ quá liều.

Những việc nên tránh

Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, gia đình nên tránh:

• Không tự dùng aspirin, ibuprofen, diclofenac, naproxen hoặc thuốc giảm đau kháng viêm khi nghi sốt xuất huyết. Nếu đang dùng thuốc chống đông/chống kết tập tiểu cầu theo đơn, hãy liên hệ bác sĩ hoặc đi khám sớm.
• Cạo gió, cắt lễ, trích máu đầu ngón tay.
• Ép người bệnh ăn quá nhiều khi đang buồn nôn.
• Cho trẻ em uống thuốc người lớn hoặc dùng lại đơn thuốc cũ.
• Đợi đến khi chảy máu mới đi khám.

Với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh gan thận, rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông/chống kết tập tiểu cầu, nên đi khám sớm khi có sốt.

Phòng muỗi mỗi ngày

Phòng sốt xuất huyết không chỉ là dùng thuốc khi bị sốt. Điều quan trọng là giảm nơi muỗi sinh sản:

• Đổ bỏ nước đọng trong lu, chậu, chai lọ, lốp xe, khay cây.
• Đậy kín dụng cụ chứa nước.
• Thay nước bình hoa, khay nước tủ lạnh, khay cây cảnh thường xuyên.
• Mặc quần áo dài tay, dùng kem hoặc xịt chống muỗi phù hợp.
• Ngủ màn, đặc biệt với trẻ nhỏ và người đang sốt để giảm nguy cơ bị muỗi đốt và lây truyền tiếp.

Hỏi Dược sĩ câu gì?

Khi đến Nha Thuốc 80 CS2, bạn có thể hỏi Dược sĩ:

1. "Người nhà tôi sốt cao, nghi sốt xuất huyết, cần đi khám/xét nghiệm khi nào và nếu được theo dõi tại nhà thì dùng thuốc hạ sốt thế nào cho an toàn?"
2. "Trẻ nhỏ/người lớn tuổi bị sốt thì khi nào cần đi viện ngay?"
3. "Oresol pha thế nào cho đúng, uống bao nhiêu là phù hợp?"
4. "Thuốc người nhà đang dùng có loại nào cần thận trọng trong khi nghi sốt xuất huyết không?"

Nội dung này chỉ dùng để tham khảo và hỗ trợ nhận biết dấu hiệu nguy hiểm. Sốt xuất huyết cần được nhân viên y tế đánh giá, đặc biệt khi sốt cao, mệt nhiều, đau bụng, nôn, chảy máu hoặc có bệnh nền.

Nguồn tham khảo

• WHO: Dengue fact sheet - https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
• CDC: Manage Dengue - https://www.cdc.gov/dengue/treatment/index.html
• CDC: Clinical Care of Dengue - https://www.cdc.gov/dengue/hcp/clinical-care/index.html